Жакет са старога пакрывала выклікаў спрэчкі ў беларускіх сацсетках. Адны ўбачылі ў ім прыклад свядомага апсайклінгу, іншыя – магчымую страту культурнага артэфакта. CityDog.io папрасіў экспертак пракаментаваць сітуацыю. Пачытайце, што яны пра гэта думаюць.
Што здарылася?
Нагодай для дыскусіі ў беларускіх сацсетках стала праца мінчанкі Крысціны, якая займаецца апсайклінгам і шые адзенне са старых пакрывал. Некалькі дзён таму дзяўчына апублікавала фатаграфіі жакета, створанага з тканіны, якую назвала «савецкім пакрывалам». Аднак многія карыстальнікі выказалі здагадку, што насамрэч гаворка можа ісці пра даматканую посцілку – традыцыйнае беларускае пакрывала ручной работы.
.jpg)
Так выглядае той самы жакет, які дзяўчына перарабіла са старых пакрывал. Фота: @pridumala_kris, Threads.com.
Пад публікацыяй разгарэлася спрэчка. Адны каментатары ўбачылі ў праекце спосаб даць старым рэчам новае жыццё, іншыя заявілі, што такая пераробка можа прыводзіць да знішчэння прадметаў, якія маюць культурную і гістарычную каштоўнасць.
Што пачытаць па тэме: Вандализм или апсайклинг? В соцсетях спорят из-за минчанки, которая сшила жакет из старого покрывала
Пазней абмеркаванне выйшла за межы каментарыяў і перарасло ў больш шырокую размову пра тое, дзе праходзіць мяжа паміж захаваннем спадчыны і яе сучасным пераасэнсаваннем.
На наступны дзень пасля пачатку дыскусіі аўтарка апублікавала новы допіс, у якім зрабіла падборку падобных даматканых пакрывал з Kufar і прапанавала ўсім ахвотным «выратаваць» іх самастойна. Яна дадала, што ў адваротным выпадку сама купіць гэтыя пакрывалы, каб «даць ім новае жыццё».
Мы таксама спрабавалі звязацца з Крысцінай і папрасілі яе падрабязней расказаць пра сваю пазіцыю і стаўленне да крытыкі. Аднак на момант публікацыі матэрыялу яна не адказала на паведамленне журналісткі CityDog.io.
Ці сапраўды на фота традыцыйная беларуская даматканая посцілка?
– Па фотаздымках складана сказаць, што гэта – ручное ткацтва ці машынная вышыўка крыжыкам. Атрыбуцыя такіх прадметаў патрабуе ацэнкі спецыяліста, а не дыскусіі ў Threads па фотаздымках не вельмі добрай якасці.
Пры гэтым дызайнерка сцвярджае, што гэта вышыўка крыжыкам, а на здымках ёсць дэталі, якія могуць сведчыць пра ручную працу. Калі прыгледзецца да завіткоў і кветкавых элементаў, можна заўважыць характэрную «ступеньчатасць» ліній.
Арнамент выглядае так, нібыта складзены з маленькіх элементаў, а не надрукаваны. Фабрычны друк звычайна дае больш гладкі малюнак. Акрамя таго, самі ўзоры не выглядаюць ідэальна роўнымі, што таксама можа сведчыць пра ручное выкананне.
Цікавая і сама кампазіцыя. Мы бачым цэнтральны медальён, сіметрычныя матывы, кветкавыя бардзюры па краях, вуглавыя элементы і бакавыя палосы. Для традыцыйных посцілак гэта даволі тыповая структура. Калі паглядзець на этнаграфічныя калекцыі, можна знайсці шмат падобных прыкладаў.
Калі казаць пра фабрычны тэкстыль савецкага перыяду, то арнамент там звычайна наносіўся друкам або ствараўся з дапамогай жакардавага перапляцення. Гэтыя тэхнікі выглядаюць інакш. Напрыклад, фабрычная вытворчасць звычайна згладжвае тыя самыя «ступенькі» ў малюнку і робіць іх больш роўнымі.
Важна: на фотаздымках мы бачым даволі яркія колеры – бірузовы, фуксію, аранжавы. Такія адценні часцей сустракаюцца ў посцілках другой паловы ХХ стагоддзя, калі ўжо шырока выкарыстоўваліся прамысловыя анілінавыя фарбавальнікі. Пры гэтым сама тэхніка вырабу магла заставацца традыцыйнай.
Яшчэ адзін важны момант: па фотаздымках нельга са стопрацэнтнай упэўненасцю сцвярджаць, што перад намі менавіта беларуская культурная спадчына. Арнаменты такога тыпу сустракаюцца не толькі ў Беларусі, але і ва Украіне, Малдове і ўвогуле па ўсім рэгіёне Усходняй Еўропы. Было б цікава даведацца, адкуль гэта рэч трапіла да людзей, якія яе прадавалі.
.jpg)
А вось як выглядала пакрывала да апсайклінгу. Фота: @pridumala_kris, Threads.com.
А што рабіць людзям, якія знаходзяць у сябе дома старыя тканыя пакрывалы, ручнікі ці іншыя падобныя рэчы?
– Я б параіла людзям не спяшацца ні з пераробкамі, ні з высновамі. Можна правесці хаця б простую візуальную праверку. Калі арнамент утвораны самім перапляценнем нітак, а не надрукаваны паверх тканіны і не вышыты асобна, то ёсць верагоднасць, што перад вамі ручная праца. Яшчэ адна магчымая прыкмета – неаднароднасць нітак.
Але ў любым выпадку лепш не гадаць па фотаздымках, а паказаць рэч спецыялістам па традыцыйным тэкстылі. Гэта дапаможа пазбегнуць памылак. Калі высветліцца, што прадмет сапраўды мае культурную каштоўнасць, варыянтаў яго далейшага лёсу можа быць шмат: перадача ў музей, захоўванне ў сям’і, дакументаванне гісторыі рэчы і яе паходжання.
Калі ж гаворка сапраўды ідзе пра культурны артэфакт, то яго знішчэнне або сур’ёзная пераробка, нават з творчых меркаванняў, усё ж не самая лепшая ідэя.
«Мне здаецца, што культура жыве толькі тады, калі яе практыкуюць і захоўваюць праз выкарыстанне»
– Называць беларускую даматканую посцілку савецкім пакрывалам некарэктна. Гэта прыкладна як назваць любы двухпавярховы аўтобус культурнай спадчынай Англіі. Пры гэтым, калі хтосьці памылкова аднёс такую рэч да савецкага перыяду, гэта хутчэй пытанне няправільнай атрыбуцыі, а не абавязкова злога намеру.
Вызначыць культурную каштоўнасць любога прадмета могуць толькі спецыялісты, якія займаюцца даследаваннем падобных артэфактаў. Я працую пераважна з сучаснай культурай, таму не магу па фатаграфіі дакладна сказаць, ці з’яўляецца канкрэтная посцілка даматканай і ці мае яна каштоўнасць. Аднак мне здаецца даволі слабым падыход, калі пра культурную каштоўнасць прадмета заяўляюць выключна на падставе выявы.
Акрамя таго, людзі часта блытаюць культурную і сентыментальную каштоўнасць. Гэта не адно і тое ж. Цалкам магчыма, што канкрэтная посцілка не ўяўляла асаблівай культурнай каштоўнасці з пункту гледжання спецыялістаў. Пры гэтым яе сентыментальная каштоўнасць для кагосьці магла быць высокай, бо рэч была звязана з сямейнай памяццю.
Калі мяне пытаюцца, як правільна абыходзіцца з падобнымі прадметамі, я не магу даць універсальнага адказу. Я вырасла ў Брэсце, у сям’і з даволі вясковымі каранямі. У нас дома было шмат даматканых рэчаў. Паласавікі, якія ткалі бабуля і прабабуля, ляжалі на падлозе, імі карысталіся кожны дзень, аб іх выціралі ногі пасля вуліцы. І ніхто не лічыў гэта святатацтвам.
Мне здаецца, што культура жыве толькі тады, калі яе практыкуюць. Калі мы будзем ставіцца да кожнай старой рэчы выключна як да музейнага экспаната, які нельга чапаць, захаваць культуру не атрымаецца. Яна па сваёй прыродзе перфарматыўная. Калі ніхто ёю не карыстаецца і не паказвае яе іншым, яна паступова знікае.
Перадрук матэрыялаў CityDog.io магчымы толькі з пісьмовага дазволу рэдакцыі. Падрабязнасці тут.
